KEMALANGAN jalan raya yang melibatkan sebuah kenderaan suv dan sebuah lori baru-baru ini telah mencetuskan perbincangan hangat dalam kalangan netizen. Walaupun punca sebenar kemalangan masih memerlukan siasatan rasmi oleh pihak berkuasa, insiden tersebut telah membuka semula satu persoalan yang semakin mendapat perhatian dalam industri automotif moden iaitu adakah penggunaan skrin sentuh dalam kereta sebenarnya membantu pemandu atau sebaliknya mengganggu tumpuan mereka?
Persoalan ini menjadi lebih menarik apabila ramai pengguna media sosial membandingkan penggunaan skrin sentuh dengan penggunaan telefon bimbit ketika memandu. Jika kerajaan melarang penggunaan telefon bimbit kerana boleh mengalih perhatian pemandu daripada jalan raya, mengapa pula pengeluar kereta semakin agresif mempromosikan papan pemuka berasaskan skrin sentuh yang besar?
Untuk memahami isu ini, kita perlu melihat kepada konsep antara muka atau ‘interface’.
Dalam bidang teknologi, antara muka merujuk kepada medium komunikasi yang menghubungkan manusia dengan sesuatu sistem. Dalam konteks kereta, papan pemuka merupakan antara muka utama yang membolehkan pemandu memantau dan mengawal pelbagai fungsi kenderaan.
Sejak berpuluh-puluh tahun dahulu, papan pemuka direka menggunakan pelbagai komponen fizikal seperti stereng, pedal, tombol, suis dan butang. Setiap kawalan mempunyai bentuk, kedudukan dan fungsi yang jelas.
Reka bentuk ini bukan berlaku secara kebetulan. Jurutera automotif memahami bahawa pemandu perlu menumpukan perhatian kepada jalan raya hampir sepanjang masa. Oleh itu, kawalan penting seperti penghawa dingin, radio, lampu kecemasan dan pengelap cermin direka supaya boleh digunakan hanya melalui sentuhan tanpa perlu melihatnya.
Selepas menggunakan sesebuah kereta untuk tempoh tertentu, pemandu akan membina apa yang dikenali sebagai ‘muscle memory‘. Mereka tahu di mana lokasi sesuatu tombol atau butang tanpa perlu mengalihkan pandangan daripada jalan raya.
Kemajuan teknologi komputer dan perisian telah membawa perubahan besar kepada industri automotif.
Hari ini, banyak model kereta moden menggantikan sebahagian besar butang fizikal dengan skrin sentuh bersaiz besar. Melalui satu paparan sahaja, pemandu boleh mengakses sistem navigasi, muzik, penghawa dingin, tetapan kenderaan, kamera parkir dan pelbagai fungsi lain.
Dari sudut pemasaran, skrin sentuh memberikan imej futuristik dan premium. Ia juga membolehkan pengeluar menambah ciri baharu melalui kemas kini perisian tanpa perlu menukar komponen fizikal.
Tidak dinafikan bahawa skrin sentuh menawarkan banyak kelebihan. Peta navigasi menjadi lebih jelas, maklumat kenderaan dapat dipaparkan dengan lebih menarik dan integrasi telefon pintar menjadi lebih mudah.
Namun begitu, setiap teknologi mempunyai harga yang perlu dibayar.
Berbeza dengan butang fizikal, skrin sentuh lazimnya memerlukan perhatian visual.
Apabila pemandu ingin menukar suhu penghawa dingin, mereka perlu melihat skrin, mencari ikon yang berkaitan, menyentuh lokasi yang betul dan kadangkala melalui beberapa lapisan menu sebelum tetapan berjaya diubah.
Proses ini mungkin hanya mengambil masa satu atau dua saat. Tetapi ketika sebuah kereta bergerak pada kelajuan 100 kilometer sejam, ia menempuh hampir 28 meter setiap saat. Dalam tempoh dua saat sahaja, kenderaan boleh bergerak lebih 50 meter tanpa perhatian visual yang sepenuhnya daripada pemandu.
Inilah yang membimbangkan ramai pakar keselamatan jalan raya.
Dari perspektif faktor manusia (‘human factors‘), otak manusia tidak begitu mengambil kira sama ada seseorang sedang melihat telefon pintar atau skrin sentuh kereta. Dalam kedua-dua keadaan, mata pemandu tidak lagi tertumpu kepada jalan raya.
Di sinilah timbul persoalan yang sering dibangkitkan oleh netizen.
Kerajaan dan pihak berkuasa jalan raya di seluruh dunia mengharamkan penggunaan telefon bimbit ketika memandu kerana ia boleh menyebabkan gangguan visual, mental dan fizikal.
Pemandu yang membaca mesej atau melayari media sosial dianggap membahayakan diri sendiri dan pengguna jalan raya yang lain.
Namun pada masa yang sama, industri automotif memperkenalkan papan pemuka yang semakin besar, semakin kompleks dan semakin bergantung kepada interaksi melalui sentuhan.
Memang terdapat perbezaan dari sudut tujuan penggunaan. Telefon pintar direka untuk komunikasi dan hiburan, manakala skrin sentuh dalam kereta direka untuk mengawal fungsi kenderaan.
Tetapi dari sudut perhatian manusia, kedua-duanya tetap bersaing untuk mendapatkan fokus pemandu.
Maka isu sebenar bukanlah sama ada sesuatu peranti itu dipanggil telefon atau skrin sentuh. Soalan yang lebih penting ialah berapa banyak perhatian yang diperlukan untuk menggunakannya?
Perdebatan yang tercetus susulan kemalangan baru-baru ini mungkin tidak akan memberikan jawapan muktamad mengenai peranan skrin sentuh dalam kemalangan tersebut.
Namun, ia berjaya membuka perbincangan yang lebih besar tentang hubungan antara teknologi dan keselamatan.
Dalam usaha mengejar inovasi, industri automotif perlu sentiasa mengingati satu prinsip yang mudah iaitu teknologi sepatutnya menyesuaikan diri dengan manusia, bukannya memaksa manusia menyesuaikan diri dengan teknologi. Papan pemuka yang paling canggih bukan semestinya yang mempunyai skrin paling besar tetapi yang membolehkan pemandu mengekalkan tumpuan sepenuhnya kepada jalan raya.
M.MAHMOOD
– HARAKAHDAILY 29/6/2027
(M.Mahmood ialah penulis dalam bidang teknologi maklumat di medium.com. Tulisan beliau diterbitkan di ruangan DevGenius, TowardsDev, Python In Plain English, Low Code For Data Science dan System Weakness)
