PERINTAH pertama yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW membawa satu mesej yang sangat besar kepada manusia. Allah SWT memerintahkan supaya manusia membaca, kemudian terus mengikat bacaan itu dengan hubungan kepada Tuhan yang menciptakan seluruh alam.
Maksud firman Allah dalam Surah al ’Alaq ayat pertama ialah supaya manusia membaca dengan nama Tuhan yang menciptanya.
Susunan ini bukan berlaku secara kebetulan. Allah SWT tidak memisahkan ilmu daripada wahyu. Sejak permulaan lagi, manusia diajar bahawa ilmu yang benar ialah ilmu yang sentiasa mengenalkan manusia kepada Penciptanya. Semakin luas pengetahuan seseorang, semakin bertambah rasa kehambaan dan tanggungjawabnya kepada Allah SWT.
Hari ini dunia berubah dengan begitu pantas. Maklumat berada di hujung jari. Dalam beberapa saat sahaja seseorang mampu mendapatkan jawapan, menghasilkan penulisan, mencipta gambar, menterjemah bahasa atau membina pelbagai kandungan menggunakan kecerdasan buatan. Sesuatu yang dahulu memerlukan masa berhari-hari kini dapat disiapkan dalam tempoh yang amat singkat.
Perkembangan ini ialah nikmat daripada Allah SWT jika dimanfaatkan pada jalan yang betul. Sebaliknya, apabila ilmu dipisahkan daripada petunjuk agama, kecerdikan boleh bertukar menjadi senjata yang merosakkan manusia sendiri. Semakin tinggi kepakaran, semakin besar juga kerosakan yang mampu dilakukan jika hati tidak dipandu oleh iman.
Sejarah memberikan banyak pengajaran mengenai hakikat ini. Manusia berjaya mencipta teknologi yang mengagumkan. Pada masa yang sama, teknologi yang sama digunakan untuk melakukan penipuan, pecah amanah, penyebaran fitnah dan pelbagai bentuk jenayah yang semakin sukar dikesan.
Antara contoh yang pernah menggemparkan negara ialah satu kes penyelewengan dalam sektor perbankan pada awal era penggunaan komputer di Malaysia. Pelakunya memiliki kepakaran yang tinggi dalam sistem komputer. Wang pelanggan tidak diambil dalam jumlah yang besar sehingga mudah dikesan. Sebaliknya, transaksi dibuat sedikit demi sedikit daripada begitu banyak akaun sehingga pada peringkat awal hampir tidak disedari.
Akhirnya penyelewengan itu terbongkar. Yang gagal bukan ilmunya. Yang gagal ialah nilai yang membimbing ilmu tersebut. Kepakaran yang sepatutnya menjadi manfaat kepada masyarakat akhirnya digunakan untuk mengkhianati amanah dan mengambil harta orang lain.
Inilah perbezaan antara ilmu yang dipandu oleh wahyu dengan ilmu yang hanya bersandar kepada kebijaksanaan akal. Apabila hati tidak dibimbing oleh agama, seseorang mungkin menjadi semakin pintar tetapi semakin angkuh. Semakin mahir tetapi semakin tamak. Semakin berjaya tetapi semakin jauh daripada Allah SWT.
Atas asas inilah para ulama terdahulu menyusun pendidikan umat. Mereka membina akidah terlebih dahulu sebelum mengajar syariat, fiqh dan adab. Akidah meluruskan keyakinan. Syariat membimbing amalan. Adab menyempurnakan akhlak. Apabila ketiga-tiganya bergabung, lahirlah manusia yang berilmu serta tahu menggunakan ilmunya pada jalan yang diredai Allah SWT.
Ilmu yang sebenar tidak berhenti pada banyaknya maklumat yang dihafal atau tingginya kelulusan yang dimiliki. Ilmu membentuk hati yang amanah, melahirkan sifat ikhlas, menumbuhkan rasa tawaduk dan menjadikan seseorang lebih bertanggungjawab terhadap manusia di sekelilingnya.
Inilah asas yang membina tamadun Islam sejak zaman Rasulullah SAW. Kemajuan teknologi, kekuatan ekonomi dan kestabilan politik semuanya penting, tetapi semuanya hanyalah alat. Yang menentukan arah penggunaannya ialah manusia yang dibentuk oleh ilmu yang berpandukan wahyu.
Sebab itulah politik Islam tidak bermula di medan pilihan raya atau apabila seseorang memegang tampuk pemerintahan. Politik Islam bermula ketika manusia dididik mengenal Allah SWT melalui ilmu, kemudian membina akidah, akhlak dan amanah dalam dirinya.
Daripada manusia yang berilmu, beriman dan berakhlak lahirlah pemimpin yang adil, pentadbir yang amanah serta masyarakat yang mampu menegakkan keadilan. Tanpa asas ini, kuasa hanya menjadi alat yang mengulangi pelbagai kerosakan yang telah banyak dirakamkan sepanjang sejarah.
DATO’ SRI AMAR D’RAJA MOHD AMAR ABDULLAH
Naib Presiden PAS – HARAKAHDAILY 28/7/2026
