KEGAGALAN Rang Undang-Undang (RUU) Perlembagaan (Pindaan) 2026 untuk mengehadkan tempoh jawatan Perdana Menteri kepada 10 tahun telah mencetuskan perdebatan awam yang cenderung menyederhanakan punca kegagalan. Naratif yang memusatkan kesalahan kepada pembangkang—dengan melabel mereka tidak peka terhadap kesejahteraan negara—mungkin efektif sebagai kempen persepsi, tetapi tidak memadai sebagai analisis institusi.
Dari sudut prosedur, pindaan Perlembagaan memerlukan sokongan majoriti dua pertiga, iaitu sekurang-kurangnya 148 undi. Keputusan undi belah bahagi menunjukkan 146 menyokong, 32 tidak hadir, dan 44 tidak mengundi. Jurang kegagalan yang kecil (kurang dua undi) menunjukkan isu sebenar bukan pada prinsip had penggal semata-mata, tetapi pada pengurusan kehadiran, koordinasi, serta strategi membina sokongan.
Dalam sistem Parlimen, beban kelulusan RUU kerajaan berada pada kerajaan atas tiga sebab. Pertama, kerajaan mengawal jadual Dewan dan mempunyai kelebihan akses kepada proses awal (taklimat, draf, dan penyelarasan). Kedua, kerajaan mempunyai mekanisme ‘whip’ untuk menguatkuasakan disiplin kehadiran dan undian, khususnya untuk RUU berstatus tinggi seperti pindaan Perlembagaan. Ketiga, kerajaan—jika benar komited—sepatutnya lebih awal merangka pelan rundingan dengan parti-parti yang mungkin berkecuali, termasuk pembangkang, bagi mengelakkan kegagalan pada saat akhir.
Kegagalan ini boleh dibaca melalui dua hipotesis utama. Hipotesis pertama ialah kelemahan disiplin dalaman iaitu ketidakhadiran dan tidak mengundi pada skala besar menunjukkan koordinasi kerajaan tidak kukuh atau tidak dipandang sebagai keutamaan. Hipotesis kedua ialah kegagalan membina konsensus di mana dalam pindaan Perlembagaan, kerajaan lazimnya memerlukan legitimasi rentas parti. Apabila sebahagian ahli memilih berkecuali/tidak mengundi, ia boleh menjadi petunjuk bahawa terdapat isu kandungan, pelaksanaan, atau kerangka pindaan yang belum diyakini.
Dalam konteks ini, tindakan pembangkang tidak boleh disimpulkan sebagai ‘menolak pembaharuan’ secara total. Parlimen menyediakan tiga pilihan sah iaitu menyokong, menolak, atau berkecuali. Berkecuali atau tidak mengundi sering berfungsi sebagai mekanisme tekanan untuk penambahbaikan. Politik Malaysia juga menunjukkan undi belah bahagi kadangkala digunakan bagi menguji majoriti kerajaan dan menghantar isyarat politik, bukan semata-mata menilai baik-buruk dasar.
Rujukan kes pindaan umur mengundi kepada 18 tahun yang diluluskan sebulat suara memperlihatkan bahawa konsensus boleh dicapai apabila kerajaan menyediakan kerangka yang jelas, komunikasi yang meyakinkan, dan rundingan yang memadai. Maka pengajaran daripada kegagalan RUU had penggal PM ini ialah kerajaan perlu memperkukuh tadbir urus RUU—dari fasa reka bentuk dasar, taklimat kepada semua blok, mekanisme penguatkuasaan disiplin kehadiran, sehingga strategi membina sokongan rentas parti.
Kesimpulannya, kegagalan RUU ini lebih tepat dibaca sebagai kegagalan pengurusan proses dan konsensus, bukan semata-mata ‘pembangkang membangkang’. Jika kerajaan mahu membina kredibiliti reformasi institusi, ia mesti menunjukkan kecekapan institusi dalam meluluskan pindaan Perlembagaan, bukan dengan menuding jari, tetapi dengan mengurus angka, proses, dan kepercayaan politik secara tersusun.
DR MUKHTARUDDIN MUSA
Ketua Penyelidik (Governans & Polisi)
Yayasan Strategik Lestari – HARAKAHDAILY 3/3/2026
PENAFIAN:
HarakahDaily tidak bertanggungjawab terhadap pandangan yang dikemukakan daripada artikel ini. Ia pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya menggambarkan pendirian HarakahDaily mahupun pendirian rasmi PAS.
